ΤΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ
ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ
24_10_2019

Νέα μονάδα της κεντρικής βιβλιοθήκης του Α.Π.Θ.

Αναστάσιος Κωτσιόπουλος, Μόρφω Παπανικολάου, Ρένα Σακελλαρίδου _ 1999

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΡΓΟΥ

Κατηγορία
Εκπαίδευση
Χρόνος μελέτης
1991-1995
Χρόνος αποπεράτωσης
1999
Συνολική επιφάνεια
4500m2
Κόστος
1760820€
Ιδιοκτήτης
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Διεύθυνση έργου
Πανεπιστημιούπολη ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Τα κτήριο της νέας μονάδας της κεντρικής βιβλιοθήκης του Α.Π.Θ. αποτελεί προσθήκη σε ένα από τα χαρακτηριστικότερα έργα της περιόδου του ’60, έργο των Κ. Παπαϊωάννου και Κ. Φινέ και προϊόν του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού που αφορούσε στο συγκρότημα Νομικής Σχολής, Θεολογικής Σχολής, Κεντρικής Διοίκησης, Αίθουσας Τελετών και Βιβλιοθήκης του Α.Π.Θ. Η επέκταση του κτηρίου της βιβλιοθήκης γίνεται υπόγεια, στο πρανές της βορειοανατολικής πλευράς  του κτηρίου των Παπαϊωάννου-Φινέ, με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρείται η φυτεμένη επιφάνεια του πρανούς, εμπλουτιζόμενη με νέες διαδρομές, γλυπτικά στοιχεία που λειτουργούν ως skylights για το νέο κτήριο και με ένα κυκλικό αίθριο, που σηματοδοτεί και την κύρια διαδρομή εισόδου σε αυτό.

Η βιβλιοθήκη φωτίζεται από το κεντρικό κυκλικό αίθριο, από τα γραμμικά ή σημειακά skylights και από σειρά παραθύρων κατά μήκος του εν εκσκαφή κεντρικού δρόμου εισόδου. Με τον τρόπο αυτό το νέο κτήριο χωρίς να είναι ορατό δέχεται σημαντική ποσότητα φυσικού φωτός, ενώ ο φωτισμός συμπληρώνεται με τεχνητά μέσα βάσει συστήματος BMS. Tο νέο κτήριο, λόγω της επαφής όλης της περιμέτρου του με το έδαφος και ιδίως λόγω του φυτεμένου δώματος, έχει πολύ μικρές ενεργειακές απώλειες. Λόγω της ειδικής λειτουργίας του και της ανάγκης ελεγχόμενων συνθηκών για τα βιβλία λειτουργεί σύστημα κλιματισμού.

Ο Peter Davey, διευθυντής του Architectural Review σημειώνει για το κτήριο: '…Το τοπίο περιστρέφεται γύρω από τη βορειοανατολική πλευρά του παλαιού κτηρίου και πάνω από την οροφή του νέου. Παλαιό και νέο διαχωρίζονται από ένα είδος ορύγματος στο οποίο η βαριά όψη του κτιρίου των Παπαϊωάννου και Φινέ αντιπαρατίθεται με ένα σχεδόν κατά  Aalto (Aaltoesque) τοίχο από τούβλα, με αδρή όψη, που θυμίζει τη γη από την οποία έχει ανασκαφεί. Το όρυγμα  αυτό συνιστά στην πραγματικότητα μια ενίσχυση του βασικού πεζοδρόμου του campus, ενός δρόμου που συνδέει το πανεπιστήμιο με την πόλη. Ένα 'μονοπάτι' διασπά τον τούβλινο τοίχο σχεδόν κάθετα στον άξονά του. Ένα τριγωνικό γυάλινο 'ιστίο' σε οδηγεί σε ένα κυλινδρικό τύμπανο, με τοιχώματα από αδρό μπετόν, ανοικτό προς τον ουρανό. Μια περιστροφική σκάλα σε κατεβάζει στη βάση του τυμπάνου που σε οδηγεί στην είσοδο του νέου κτηρίου. Όπως στην 'Αλίκη στη Χώρα των  Θαυμάτων', προχωρείς βήμα-βήμα από ένα τούνελ στην υποδοχή και στον εσωτερικό χώρο. Σταδιακά, γίνεται σαφές ότι, σε κάθε μια από τις δύο πλευρές της 'συμπιεσμένης' εισόδου, βρίσκεται ένας μεγαλειώδης (majestic) χώρος επενδεδυμένος με ξύλο. Είναι ένας διπλού ύψους χώρος αναγνωστηρίου, το κέντρο και ο λόγος ύπαρξης του συνολικού κτηρίου. Είναι ταυτόχρονα  φιλικός και μεγάλος, με το μπετόν του τυμπάνου και τις αντηρίδες του να έρχονται σε αντίθεση με το θερμό ξύλο της επένδυσης, ωσάν μια πολύ μεγάλη σε έκταση και λεπτομερής μελέτη να είχε γίνει γύρω από ένα πολύ καλά διατηρημένο υπόλειμμα  ενός  μυστηριώδους ερειπίου της εποχής του Αδριανού. Το φως διεισδύει από διάφορες πηγές, με μεγαλύτερη εκείνη του τριγωνικού ιστίου που σε υποδέχεται στην είσοδο. Τεχνητός φωτισμός ενισχύει πάντοτε το φυσικό φως. Οι ξύλινοι τοίχοι του μεγάλου αναγνωστηρίου διακόπτονται ώστε να δημιουργήσουν μικρούς ιδιωτικούς χώρους μελέτης οριοθετημένους από τα ράφια του ανοικτού βιβλιοστασίου (…) Ο μεγάλος χώρος είναι ένα εμπνευσμένο εύρημα, ήπιος και κατάλληλος για μελέτη. Και σύνθετες ιδέες έχουν διαπεράσει κάθε μέρος του κτηρίου…' (τεύχος 1263, 5-2002, σελίδες 80-83).

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

Διακρίσεις
  • Στο κτήριο απενεμήθη από το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, μετά από εισήγηση διεθνούς επιτροπής, το πρώτο βραβείο 'Αρχιτεκτονική 2000' ως το καλύτερο δημόσιο κτήριο στην Ελλάδα για την περίοδο 1995-2000.
  • Επελέγη από το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής ως ένα από τα αντιπροσωπευτικότερα 130 ελληνικά κτήρια του 20ου αιώνα και συμπεριελήφθη στη σχετική έκθεση του DAM στη Φραγκφούρτη (1999) και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, (Κατάλογος ΕΙΑ-DAM “20th Century Architecture: Greece”, 1999) όπως και στην έκθεση On: the Modern and the Contemporary  in European and Japanese Culture, στο Τόκιο, 2006.
Δημοσιεύσεις – Βιβλιογραφία
  • Το Αριστοτέλειο σήμερα, έκδοση του Α.Π.Θ., 1, 1993.
  • Identita - Differenze, Κατάλογος της XIX Triennale di Milano, 1996, σ. 348.
  • Ελληνικός κατάλογος της έκθεσης Τοπία του Οικείου, τρίγλωσση έκδοση για την ΧΙΧ Διεθνή Έκθεση Αρχιτεκτονικής Triennale di Milano, 1996.
  • Claudio Lamanna, 'Una biblioteca sotto I mari', Architettura Intersezzioni 4, Venezia, 1996.
  • Κατάλογος ΕΙΑ-DAM, '20th Century Architecture: Greece', 1999.
  • Κατάλογος 4η Έκθεση Αρχιτεκτονικού Έργου (Επιτροπή επιλογής: Π. Κουλέρμος, Η. Κωνσταντόπουλος, Α. Τομπάζης), 1999, σσ. 46-47.
  • Αρχιτέκτονες (περιοδική έκδοση του ΣΑΔΑΣ), Μάϊος-Ιούνιος 2000.
  • Σαββαϊδης Π., Μπαντέλας Α., Πανεπιστημίου Πόλις, University Studio Press, 2000, σ. 161.
  • Κατάλογος Βραβεία Αρχιτεκτονικής 2000, ΕΙΑ, 2001, σ. 22-25.
  • Έκθεση Βραβεία Αρχιτεκτονικής 2000, ΕΙΑ Αθήνα, Θεσσαλονίκη (δημοσιεύματα αναγγελίας της έκθεσης και παρουσίασης του κτηρίου στις εφημερίδες Αθήνας και  Θεσσαλονίκης) Μυτιλήνη κ.α. 2001-2002.
  • Εφημερίδα Αγγελιοφόρος, 11 Μαρτίου 2001.
  • Εφημερίδα Καθημερινή, 11 Μαρτίου 2001.
  • Εφημερίδα Τα Νέα, 12 Απριλίου 2001. 
  • Ελληνικές Κατασκευές, Απρίλιος 2001, σσ. 40-42.
  • Η Αρχιτεκτονική ως Τέχνη, (περιοδική έκδοση του ΣΑΘ), Μάϊος 2001.
  • Καμπούρη Μ., 'Περί βιβλιοθηκών: οι μεγάλες βιβλιοθήκες από την Αλεξάνδρεια στο Παρίσι. Οι νέες Αλεξάνδρειες', Θεσσαλονικέων Πόλις, τεύχος 5, Μάιος 2001, σελ. 119-132 (ειδικότερα σελίδες 130-131).
  • Πατέστος Κ., συνέντευξη στην ιστοσελίδα www.e-go.gr 13 Ιουνίου 2001.
  • Τεχνογράφημα, 201 Ιούλιος 2001, σσ. 14-15.
  • Μπίρης Τ., 'Που πάει η ελληνική αρχιτεκτονική;', εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 28 Ιουλίου 2001, σσ. 28-29.
  • Γιακουμακάτος Α., 'Το νεοελληνικό κιτς και οι εξαιρέσεις', εφημερίδα Το Βήμα της Κυριακής, 5 Αυγούστου 2001, σ. Α42.
  • Πατέστος Κ., 'Η βιβλιοθήκη είναι ανάγκη του 21ου αιώνα', στο: View, εφημερίδα Κυριακάτικη Καθημερινή, Σεπτέμβριος 2001, σσ. 56-57.
  • Κτίριο, 137, Σεπτέμβριος 2001,  σ. 117.
  • Γιακουμακάτος Α., Η Αρχιτεκτονική και η Κριτική, Νεφέλη 2001, σ. 327 και 333.
  • Σάπικα Α., 'Ελληνική αρχιτεκτονική: πώς είπατε', στο: Close-up, , Noέμβριος 2001, σσ. 50-51.
  • Best of the Best, Έλληνες αρχιτέκτονες, έκδοση του περιοδικού Status, Δεκέμβριος 2001, σ. 48.
  • Αρχιτεκτονικό Έργο 7, (έκδοση του περιοδικού Κτίριο), 2002, σσ. 8-11.
  • Αρχιτεκτονικά Θέματα, 36 (αφιέρωμα), 2002.
  • Davey Peter, 'Underground thoughts', παρουσίαση του κτηρίου στο: The Architectural Review, τεύχος 1263, Μάϊος 2002, σσ. 80-83.
  • Λάββας Γ.Π., Επίτομη Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, University Studio Press, 2002, σ. 373 (και εικόνα 309).
  • Γιακουμακάτος Α., 'Η πόλη και η γνώση. Πανεπιστημιακά κτίρια και αστικός ιστός' στα Αρχιτεκτονικά Θέματα, 36, 2002, σελ. 58 - 64
  • Γιακουμακάτος Α., Ιστορία της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής: 20ός αιώνας, Νεφέλη 2003, σ. 119.
  • Τσακτσίρας Λ., Παπάνθιμου Κ., Μάντζιος Γ., Καλογήρου Ν., Θεσσαλονίκη, η πόλη και τα μνημεία της, Μαλλιάρης- Παιδεία,  2003, σ. 226.
  • CD-ROM 'διαβά-ζώντας την πόλη', (Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης και Τ.Ε.Ε.-Τ.Κ.Μ.), 2003.
  • Γιακουμακάτος Α., 'Αποτύχαμε και στο Μετρό…', Επενδυτής, 9 Νοεμβρ. 2003, σ. 6.
  • Φατούρος Δ., Η επιμονή της Αρχιτεκτονικής, Αθήνα, 2003.
  • Mauve, Δεκέμβριος 2004-Ιανουάριος 2005, σσ. 46-49.
  • Κωνσταντόπουλος H. (επιμ.), On: the Modern and the Contemporary  in European and Japanese Culture, Κατάλογος έκθεσης στο Τόκιο, ΟΠΕΠ, σσ. 54, 62.
  • Skousboell K., Greek Architecture Now, σσ. 268-269, Studio Art Bookshop, 2006.
  • Γιακουμακάτος Α. (εκδ.επιμ.), 40 χρόνια Αρχιτεκτονικά Θέματα, κατάλογος έκθεσης Μουσείου Μπενάκη, εκδόσεις Libro, 2008, σ. 217.
  • Γιακουμακάτος Α. (επιμ.), Α.Μ. Κωτσιόπουλος και Συνεργάτες Αρχιτέκτονες - Μια διαδρομή στα όρια του Μοντέρνου, εκδόσεις Κτίριο, 2011, σσ. 72-79.
Εκθέσεις
  • ΧΙΧ Διεθνής Έκθεση Αρχιτεκτονικής Triennale di Milano, Μιλάνο, 1996.
  • Έκθεση '20th Century Architecture: Greece', ΕΙΑ - DAM, Φρανκφούρτη, Αθήνα, 1999.
  • 4η Έκθεση Αρχιτεκτονικού Έργου (Επιτροπή επιλογής: Π. Κουλέρμος, Η. Κωνσταντόπουλος, Α. Τομπάζης), Αθήνα, Θεσσαλονίκη, 1999.
  • Έκθεση Βραβεία Αρχιτεκτονικής 2000, ΕΙΑ , Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Μυτιλήνη κ.α. 2001-2002.
  • Έκθεση On: the Modern and the Contemporary  in European and Japanese Culture, H. Κωνσταντόπουλος  (επιμ.), ΟΠΕΠ, Τόκιο, 2006.
  • Έκθεση  Α.Μ. Κωτσιόπουλος & Συνεργάτες Αρχιτέκτονες- Μια διαδρομή στα όρια του Μοντέρνου, Άννα Σκιαδά (επιμ.), ΕΙΑ, Αθήνα, Θεσσαλονίκη 2011-2012.